ELST Wie zijn nu de meest bijzondere personen uit Elst? Dorpsbewoners zullen direct zeggen: tv-persoonlijkheid Mies Bouman of amateur-archeologe Lot Delphin. Anderen hebben het over Wisgerhof van de Rijksstraatweg, de welhaast laatste tabaksplanter van de Heuvelrug. Natuurlijk ook Dirk van Noort, de man die beweerde dat er nooit mannen op de maan waren geweest. Óf men noemt de tragische dood van de 87-jarige Goossen van Piggelen, ‘Piggeltje’ of gewoon ‘Goos’ zoals hij in het dorp werd genoemd. Het beheerste bijna zestig jaar geleden het regionale en landelijke nieuws. De weinig opvallende en wat mensenschuwe tabaksverwerker van Plantage Willem III werd op zondag 2 april 1967 levenloos in zijn huisje aangetroffen. Hij bleek de avond ervoor om het leven te zijn gebracht. De moord spreekt nog altijd tot de verbeelding.

door Martin Brink

De moord is nooit opgelost, al gingen de verdenkingen sterk uit naar de altijd keurig geklede seriemoordenaar Hans van Z., die later bekend zou worden als Hans van Zon. Over de Elster moord is een apart hoofdstuk vrijgemaakt in een boek over de nooit opgeloste moordzaken waarvan de verdenkingen sterk naar hem uitgingen.

ONTHULLEND ONDERZOEK NAAR TWINTIG MOORDEN

Auteur is misdaadjournalist Loes Leeman die vele jaren een relatie met hem had. Ze doorzocht nog eens haar archief, beluisterde (soms illegaal) opgenomen gesprekken en legt feiten en haar conclusies naast elkaar in de publicatie ‘Hans van Z.: Moordbekentenissen in ruil voor seks’ van uitgeverij Just Publishers. Het is een onthullend onderzoek naar twintig moorden waarvan Hans van Zon wordt verdacht, gepleegd in de jaren voor en nadat hij in detentie zat. De zaak ‘Van Piggelen’ omvat een lang hoofdstuk dat vooral gebaseerd is op krantenverslagen en sterke vermoedens.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Loes Leeman voor het moodboard waarop ze alles over de onopgeloste moorden heeft gezet. - Just Publishers

Hans van Zon werd geboren in Utrecht op 20 april 1942. Hij overleed in Delfzijl op 11 mei 1998. Wekenlang beheerste de moord in Elst het nieuws. Vallei en Heuvelrug zijn immers (nog altijd) geen moorddadige streken. In Wageningen zijn in de naoorlogse annalen een paar voorbeelden terug te vinden, evenals in Veenendaal. Maar in Elst? De roofmoord op de alleenwonende keuterboer die schuin tegenover de ingang van het voormalige mobilisatiecomplex woonde, is het enige voorbeeld.

DEED GEEN VLIEG KWAAD

In de jubileumkrant van dagblad De Vallei uit 1986 sprak Wulf van Laar nog over zijn gevoelens over de moord: ,,Elst stond op z’n kop, iedereen was natuurlijk diep geschokt. Die Goossen was een typische man maar hij deed echt geen vlieg kwaad.”

Elst stond op z’n kop, iedereen was natuurlijk diep geschokt. Die Goossen was een typische man maar hij deed echt geen vlieg kwaad

Van Laar bewerkte in die tijd een stuk land tegenover de plek des onheils en sprak hem zo af en toe. Vooral als de argwanende Goossen lopende wat boodschappen ging doen, bijvoorbeeld naar de slager met de tas op zijn rug of verder het dorp in op een bijna antieke damesfiets. Veel had hij niet nodig. Goossen bezat namelijk een groot stuk land dat hij gedeeltelijk gebruikte om aardappelen en groenten voor een paar van zijn eigen familieleden te kweken.

ONGETROUWDE BROERS

De Van Piggelens woonden al heel lang in het huis. Het waren eerst drie ongetrouwde broers Hendrik, Leendert en Goossen, die als laatste zou overblijven. Met name Hendrik was het meest opvallend. Hij liep nogal eens met een hoge hoed met veren en wandelstok door het dorp. Leendert zorgde dat het huisje aan kant bleef. In Zeist woonde nog een zus.

De alleenwonende Goossen kreeg af en toen nog bezoek van zijn nicht uit Leersum die hem hielp in het huishouden en soms ook een stukje vlees meenam. Zij wist dat haar oom goed bij kas zat. Zo verklaart ze in de Provinciale Zeeuwse Courant van 4 april 1967: ,,Hij heeft een paar jaar geleden in het ziekenhuis gelegen. Zijn geld heeft hij toen in een sigarenkistje bij mijn vader gebracht. Hij durfde het niet in huis achter te laten.”

ARGWAAN EN BUITENGEWONE LEEFWIJZE

Van Piggelen, zo verklaarden dorpsbewoners, was iemand die elke dag met de nodige argwaan bekeek. In De Telegraaf wordt door journalist Arnold Burlage een indringend beeld geschetst van de buitengewone leefwijze van de argwanende Goos van Piggelen. ,,Het opvallendste aan hem was dat hij erg benauwd was voor inbrekers en roofovervallers. Als Goos ergens op visite ging nam hij zijn spaargeld mee. Niemand weet precies hoeveel dat was, maar het moet een bedrag geweest zijn van tussen de zes- en tienduizend gulden. Hij verstopte het in doosjes en zakjes tussen zijn kleren. Op de laatste verjaardag van zijn Leersumse nicht, een paar weken voor zijn dood, liet hij de feestgangers nog zien waar hij op zijn borstrok een linnen zakje met zilveren rijksdaalders droeg.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

Hans van Zon en journaliste Loes Leeman trokken veel met elkaar op en spraken elkaar in hotels. Loes hoorde hem hier uit over onopgeloste moorden. - Archief Loes Leeman

Thuis had hij een uniek verdedigingssysteem uitgedacht om zijn geld en zijn leven te beschermen. Zo zette hij nooit meer dan tien passen buiten het huis zonder de voordeur op slot te doen. Als het buiten begon te schemeren, sloot hij bovendien alle luiken en vergrendelde die aan de binnenkant. Alle deuren naar buiten gingen ook stevig op slot. Later in zijn slaapkamer sloot hij zichzelf op door de kruk uit de slaapkamerdeur te halen. Bovendien barricadeerde hij de reeds geblindeerde ramen met stoelen die hij op een tafel zette. 

WINDBUKS ONDER HOOFDKUSSEN

Voor insluipers die er desondanks in slaagden zijn vesting binnen te dringen had hij nog enige verrassingen. Bij zijn hoofdkussen had hij elke nacht een windbuks met kleine loden kogeltjes klaarstaan en hij had een forse bijl en een scherp mes steeds binnen handbereik. Het slotstuk van het verdedigingssysteem was Bello, een oudere zwartharige en erg valse schipperskeeshond die vroeger de Engelse ziekte had gehad. Bello was bijzonder fel tegen vreemden. Hij moest je heel goed kennen wilde hij je niet aanvliegen als je bij Goossen van Piggelen moest zijn.

Tot die zaterdag 1 april 1967. In de avond maakte Goossen nog een praatje met buurman Hannes van Soest. De volgende dag bleven de luiken gesloten en besloten de buren om die middag een kijkje te nemen. De voordeur bleek niet op slot. Ze stelden een onderzoek in. Achter de deur troffen ze, op de deel, de bejaarde man levenloos aan met een prop papier in zijn mond en handen en benen gebonden met een rode tuinslang. Inwendige bloedingen en kneuzingen waren hem fataal geworden. Ze wezen op een stevige worsteling. Roof zou het enige motief zijn geweest. De lichten brandden nog en de woning was flink overhoop gehaald.

DADERS BINNENGEDRONGEN

Er werd ontdekt dat er twee onbekende mannen (een oudere en een jongere) waren gesignaleerd die stonden te prutsen aan een auto, een Ford Taunus, in de buurt van het huisje van Van Piggelen, op de avond van de moord. Even na acht uur, toen Goossen zoals altijd de luiken rond zijn woning sloot, moeten de daders zijn binnengedrongen. De verdenkingen gingen sterk uit naar Hans van Zon en Arnoldus Rietbergen (‘Ouwe Nol’), beiden uit Utrecht en daders in crime. Mogelijk hebben de daders voortijdig de benen genomen want er werd slechts weinig vermist.

Dorpsgenoot Van de Vendel is de man geweest die de politie heeft ingelicht over de ‘kapotte’ auto, die zaterdagavond op Zwijnsbergen stond. ,,Ik zat bij mijn zoon in de wagen,” aldus Van de Vendel. ,,We zagen de auto staan. Er waren twee mannen bij. Eén van hen stond gebukt onder de geopende motorkap.”

Het toeval wilde dat Goossen die avond op zijn rooiveldje nog even iets op moest halen, nadat hij zijn luiken al had gesloten. Volgens de reconstructie van de roofoverval zaten de daders hem buiten op te wachten. Getuigen namen waar dat de Ford Taunus op een gegeven moment met de lichten knipperde. Dat was een signaal van de man achter het stuur, die kennelijk als uitkijk fungeerde. Goossen, die net van zijn landje terugkwam, werd voor zijn voordeur neergeslagen en naar binnen gesleept, waar Bello in de woonkamer opgesloten zat. Later in het asiel bleek dat Bello plotseling blind was geraakt; het hoe en waarom werd niet achterhaald. 

(de tekst gaat onder de foto verder)

Aan de Zwijnsbergen schuin tegenover de ingang van het mobilisatiecomplex in Elst woonde de bejaarde alleenstaande Goossen van Piggelen. Op 1 april 1967 werd hij bruut vermoord. De zaak is nooit opgelost… - Martin Brink

OVERVALLERS GINGEN GEHAAST TE WERK

Uit onderzoek bleek dat Goos van Piggelen na de overval zijn geldbuidel met tweeduizend gulden nog in zijn broekzak had zitten. Het huis was wel doorzocht. Een geldkistje uit zijn kast was leeggehaald en uit het dressoir werd het linnen geldzakje met de zilveren rijksdaalders gestolen, net als de opvallende knipbeurs van Goos. Kennelijk zijn de overvallers gehaast te werk gegaan, want in een fruitschaal werd door de politie een grote som geld gevonden en in een koektrommel, die opgeborgen was in een kist vlak bij zijn bed, werd zijn kapitaaltje, tussen de drie- en vierduizend gulden, aangetroffen.

Van Zon ventte in die tijd met boeken en koelkasten en kwam zo door het hele land en op de meest afgelegen plekken. Zo was hij al eerder in Elst gesignaleerd.

HULP VAN MAGNETISEUR

Het onderzoek nam lange tijd in beslag maar leverde niets op. Er werd geen spoor of vingerafdruk gevonden. Na enige tijd bood zelfs magnetiseur M.A. Stolk van de Nieuwe Veenendaalseweg in Rhenen, zich aan om de dader te vinden. In de regio had hij De Strijker als bijnaam. ,,Ik pak de moordenaar van Goos van Piggelen. Als ik me op die moord concentreer en als alles doorkomt, kom ik erachter wie de moord op z’n geweten heeft”, beweerde hij in dagblad De Vallei. Door de Vereniging tegen de Kwakzalverij werd hij betiteld als een oplichter. Maar dat kon hem allemaal niet deren. Eerder had hij succes bij de opsporing van twee vermiste meisjes in Ede. 

Ook hij vindt echter niets concreets, al beklaagt hij zich een klein jaar later in de media dat hij niet genoemd wordt wanneer Van Zon wordt aangehouden. Naar zijn zeggen stond de man op een lijstje met vijf namen dat hij aan de politie had doorgegeven.

VAN ZON IN BEELD ALS VERDACHTE

De politie richtte zich in eerste instantie op Amsterdam. Uit politieonderzoek kwam naar voren dat familie in de hoofdstad ‘ergens’ moet hebben gezegd dat oom Goossen als een kluizenaar leefde en veel geld thuis had liggen. Dat zou daar criminelen ter ore zijn gekomen. Door de omstandigheden van later gepleegde moorden komt Van Zon in beeld als verdachte. Daarom maakte de rijkspolitie van Rhenen na bijna een jaar triomfantelijk bekend dat ‘de zaak bijna is opgelost’. Ze waren ervan overtuigd dat Van Zon en ‘Ouwe Nol’ Goos van Piggelen hadden doodgeschopt na bij hem om wat water te hebben gevraagd. Alleen: overtuigend bewijs was er niet.

Ondanks alle aanwijzingen hebben we niet kunnen bewijzen dat hij ook deze moord op zijn kerfstok heeft

,,Ondanks een uitgebreide lijst met duidelijke aanwijzingen, overeenkomsten, vraagtekens en het vingertoppengevoel dat de verhoren hebben opgeleverd, kunnen wij niet bewijzen dat hij ook deze moord op zijn kerfstok heeft”, zegt hoofdinspecteur Tjeerd P. de Vries, die met commissaris R. Trip uitvoerig onderzoek deed naar de betrokkenheid van Hans van Z. bij (onder meer) de moord op Goos van Piggelen. Ondanks het gegeven dat Van Z. vertelde over feiten die tot dusver alleen bij de recherche bekend waren. Van Zon werd uiteindelijk voor ‘slechts’ drie moorden veroordeeld. Over zijn betrokkenheid bij de andere zaken, heeft hij zich nooit uitgesproken.

SLAGERIJ VAN VEENENDAAL

Wel meldde zich nog tijdens het onderzoek mevrouw G. van Veenendaal uit Rhenen met de melding dat Van Z. eind 1966 of begin 1967 bij haar is geweest in zijn functie van vertegenwoordiger van een Haagse koelkastenfabriek. Hij kwam over de vloer om haar en haar man een koelkast te verkopen voor hun slagerij. Van Z. had een collega bij zich die een bolhoedje droeg. ,,Ik heb hem in de huiskamer uitgenodigd om een kopje koffie te drinken”, vertelde ze in De Vallei.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Het graf van Goossen van Piggelen op de begraafplaats in Elst. Hij ligt met zijn broer Leendert in één graf. - Martin Brink

,,Hij was buitengewoon vriendelijk en beschaafd. Ik wist toen niet wie hij was, maar achteraf liepen de rillingen over mijn rug bij de gedachte dat ik een veelvoudige moordenaar in huis heb gehad.” Ook bleek hij verschillende keren bij cliënten in Elst op bezoek te zijn geweest.

SPAARGELD IN EEN OUDE SOK

Misdaadjournalist Loes Leeman, die na de gratie van Van Zon een relatie met hem kreeg, stelt in haar nieuwe boek: ,,De moord op Goos van Piggelen en het verband met Hans van Zon verdient het om nogmaals nauwkeurig te beschouwen. Ik heb alle notities die ik maakte over de moord in Elst bestudeerd. Hans vertrouwde me tijdens onze gesprekken toe dat zijn aandacht veelal uitging naar alleenwonende ouderen, als doelwit voor zijn berovingen. Dat hij het doen en laten van Van Piggelen heeft geobserveerd, heeft hij niet ontkend. Hij verzamelde tijdens zijn bezoekjes aan dorpjes langs zijn neus weg informatie over inwoners die hun spaargeld nog in een oude sok bewaarden.”

Leeman tot slot: ,,Graag had ik daarom het politiedossier willen lezen om te zien of ik daarin misschien iets kon ontdekken wat over het hoofd is gezien. De Utrechtse ex-voorlichter van politie Bernhard Jens verwees me voor meer informatie naar de mediadesk van de politie, waar ik op mijn vraag als antwoord kreeg: ,,Inzage in politiedossiers geven we alleen wanneer er zwaarwegende argumenten zijn. Daarbij speelde deze zaak zich meer dan zestig jaar geleden af in een papieren tijdperk waar bijna niets is overgebleven van de dossiers.”

VERVROEGD VRIJ

Hans van Zon werd in 1969 tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld. In 1986 kwam Van Zon vervroegd vrij. Zijn levenslange straf was omgezet in 28,5 jaar en wegens goed gedrag met een derde verminderd. In 1998 overleed hij in Delfzijl aan drankmisbruik.

Goossen van Piggelen ligt in het familiegraf op de begraafplaats aan de Rijksstraatweg in Elst. Hij ligt er begraven met zijn in 1957 gestorven broer Leendert. ‘Hier rust onze lieve broeder G. v. Piggelen’ staat onder meer op de steen. Een palmtak als teken van overwinning op de dood, siert de bovenkant van de zerk. Daarop staat zijn geboortedatum en de datum van de vondst van het lichaam: 2 april 1967.

Het is wat een Veenendaalse poëet onlangs de zaak kort en bondig samenvatte: ‘Zwijnsbergen in Elst: daar waar de zon zo fraai vanuit het oosten opkomt, maar waar Van Zon het levenslicht van Goos bruut doofde. Toentertijd al een idyllisch buitenweggetje en nu een aantrekkelijk straatje buitenom. Niets herinnert meer aan het moorddadige spel, nu hebben de witgepleisterde woningen de moord symbolisch weggelakt. Geld was het motief van deze roofmoord, om nu op Zwijnsbergen te kunnen wonen moet je vooral kapitaalkrachtig zijn’.

Tegenwoordig staat het huis van Goossen van Piggelen er nog altijd maar is onherkenbaar verbouwd en uitgebreid. Het werd aangekocht door een familie uit Amerongen die meer ruimte voor hun paardenactiviteiten zocht.

Bovenkant formulier

Onderkant formulier